Madde 13- Vatan kutsal bir varlıktır. Canlıdır, kurucudur, koruyucudur, yapıcıdır. İstekleri, beklentileri, ümitleri vardır.
Bir milletin üzerinde bütün zamanlarını yaşayıp, paylaştığı, uğrunda emek ve kan döktüğü, gereğinde can verdiği coğrafi alana vatan denir.
Vatan sevgili bir ülke, kutsal bir yurttur. Millet bu ülkede ve yurt’ta geçmişini yaşamıştır. Bugünü yaşamaktadır ve geleceği yaşayacaktır. Atalarının anıları, deneyimleri, ümitleri ve mezarları vatanla bütünleşerek bugün yaşayanlara emanet edilmiştir. Yaşayanlar da bu emanetleri, düşünce ve hayat tarzlarını, başarı ve başarısızlıklarını, özlem ve beklentilerini vatanla paylaşarak, onunla birlikte gelecek nesillere devredeceklerdir.
Toplumda, “Milli Şuurlaşmanın” mevcudiyet kaynağı vatandır. Bireyler, kişiler, vatandaşlar arasında “milli bağlılık ve milli birlik duygusu” bir anlamda vatana sahibiyetin, vatana bağlılığın, vatanla bütünleşmenin sonucudur. Bu yaklaşımla vatansız millet, milletsiz vatan düşünülemez. Genellikle milletle vatan özdeş, birbirinden ayrılmaz kavramlardır.
Millet fertleri vatanın çocuklarıdır. Aldıkları ilk nefes vatanın havasıdır. Gözlerini vatan üzerinde açarlar. Vatanın yaşatıcı enerjisi, verimli gücü ile büyürler. Kurucu, koruyucu çatısı altında yaşarlar. Hak ve özgürlüklerini, çıkarlarını, huzur ve refahlarını vatana sahibiyet şuurları, azim ve kararlılıkları oranında koruyabilir ve devam ettirebilirler.
Millet egemenliğin ve tam bağımsızlığın en önemli şartı, vatanın her karış toprağının korunması ve milletin malı olan vatan kaynaklarının millet tarafından işler duruma getirilerek yönetilmesi ve geliştirilmesidir.
Vatan, evrende ve dünya üzerindeki konumu, uzayla bütünleşen havası, toprakları, suları, denizleri, dağları, ovaları, gölleri, iklimi, koruyup yaşattığı canlıları, bitki örtüsü, doğal kaynakları ve zenginlikleri, tarihi ve kültürel değerleriyle milli gücümüzün coğrafi unsurunu oluşturmakla kalmaz, diğer milli güç unsurlarını da korur, onlara kaynak sağlar, gelişmelerine yardımcı olur.
Vatan canlıdır. Vatan doğal yapısı ve özellikleriyle, kaynakları ve tüm canlı varlıkları yaşatma ve koruma enerjisi ve nitelikleriyle, en önemlisi uğrunda harcanan emekler, dökülen kanlar ve verilen canlarla bir milletin hayatında aldığı anlam ve değerle canlı bir varlığın bütün unsurlarına sahiptir.
Vatan yaşatıcıdır. Vatan havasındaki, toprağındaki, sularındaki, denizlerindeki, üzerinde bütün canlıları yaşatıcı enerjiyi ve niteliği taşır. Milletin yaşama ve varolma gücünü temsil eder.
Vatan kurucudur. Vatan milli ortamın ve milli kültür çevresinin kurucu unsurudur. Toplumun varoluş nedenlerini ve kuruluşunu hazırlayan başlıca etkendir.
Vatan yapıcıdır. Millet fertlerinin, vatandaşların tüm ilişki ve etkileşimlerinde aynı vatanda yaşamanın güvencesi vardır. Vatan bütün bu ilişki ve etkileşimleri olumlu ve yapıcı yönde destekler. Milletin uluslararası ilişkilerinde, güç ve rekabet mücadelesinde en büyük ve yapıcı desteği vatandır. Onun stratejik, jeopolitik, jeoekonomik, jeokülterel özellikleri, kaynakları ve gücüdür.
Vatanın istekleri vardır. Vatan sevgi ister, bağlılık ister. Toprakları üzerinde dirlik, düzenlik, barış ister. Havasına, suyuna, toprağına, taşına, doğal kaynak ve zenginliklerine, denizlerine, kıyılarına, tarihine, kültürüne, milletin yaptığı medeni eserlere, verdiği emeğe, ürünlerine yabancı ellerin değmemesini, kötü ve düşman gözlerin bakmamasını ister. Milletin üzerinde kurduğu devletin ülkesini belirleyen hududlarına, kutsal sayılan tüm değerlerine, bağımsızlığına dokunulmamasını ister.
Vatanın beklentileri vardır. Vatan milletinin büyük mücadeleler sonunda elde ettiklerini ve kazanımlarını kaybetmemesini bekler. Onları milletin bilim ve teknolojinin sağladığı imkan ve fırsatlarla geliştirilmesini, toplumun çağdaşlaşma yolunda ilerleyip yükselmesini bekler. Millete sunduğu tüm kaynak ve zenginliklerinin, doğal ve tarihi değerlerinin işler halde bulundurulmasını, etkin ve verimli kullanılmasını, alınacak ürünlerin adil ve eşit paylaşımını bekler. Hiç duraksamadan, bıkıp, usanılmadan çalışma bekler, emek bekler.
Vatanın ümitleri vardır. Vatan önce milletinin refah içinde ilerlemesi, çağdaş medeniyetin temsilcisi olması ümidini taşır. İkinci olarak, kaynak ve zenginliklerinin millet evlatlarının verdikleri emeklerle, uyguladıkları bilgi ve teknolojilerle kat ve kat artırılmasını, büyütülmesini, güçlenmesini ümit eder. Son olarak, kök, tarih, inanç birliğinde olan Türk Dünyası vatandaşlarının ortak bir kültür çevresi içerisinde bütünleşmelerini ümit eder.
VATANIN BÜTÜNLÜĞÜ, milli hududlar içerisinde bulunan vatan parçalarının birbirinden ayrılık kabul etmez şekilde bir bütün olduğu anlamındadır.
Vatan bütünlüğü deyimi devletle, devlet egemenliğiyle ve devletin kurucu ve yaşatıcı unsuru milletle ilgilidir. Milli hududlar içerisinde devletin egemenliği altında bulunan vatan topraklarına “devletin ülkesi” denir. Vatan bütünlüğü düşüncesi, milli şuurlaşmanın ve toplumda kişiler arasındaki milli bağ ve birlik duygusunun sonucudur ve doğrudan milletle bağlantılıdır, milletin birliğini açıklar. Bu yaklaşımla vatan bütünlüğü, devlet bütünlüğü ile eş anlamdadır. Ülke bütünlüğünü ve millet birliğini kapsar.
Anayasamızın, “Genel Esasları” belirten “Birinci Kısım” da, “III- Devletin bütünlüğünü, resmi dili, bayrağı, milli marşı ve başkenti” başlığını taşıyan 3. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesi “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.” demektedir.
Cumhuriyetimizin değişmez, değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez niteliklerinden sayılması gereken bu hükmün (ilkenin) anlamı: “Devletin Tekliği-Ülkenin Bütünlüğü-Milletin Birliği”dir. Devletin egemenlik kavramı ile ilgilidir ve “Vatanın Bütünlüğü-Milletin Birliği”ni açıklar. Aynı ilke, anayasamızın birçok maddesinde, Siyasi Partiler Kanunu başta olmak üzere kanunlarımızda yer almaktadır.