Madde 19- Vicdan, kişiyi kendi davranış ve eylemleri hakkında bir yargıda bulunmaya iten güçtür.
Kişi sahip olduğu bu güç sonucu davranış ve eylemlerinin kendi ahlakî değerlerine uyup, uymadığı konusunda doğrudan yargılama yapma imkan ve yeteneğine kavuşur. Kişi, vicdanı ile, vicdan duygusu ile kendi tutum, davranış ve eylemlerinin sonuçları hakkında bir yargıya ulaşır.
Başkalarının hak ve özgürlüklerine saygıyı, adaleti, insaf ve merhameti, yardımlaşma ve paylaşmayı, sabır ve dayanışmayı, koruma ve savunmayı öngören ve uygulayan tutumlar, davranışlar ve eylemler vicdani sayılır.
Milli Vicdan, kişinin içinde bulunduğu topluma bağlılığı sonucu yaptığı davranış ve eylemlerin sonuçları hakkında bir yargıda bulunması, bir yargıya varması duygusudur. Kişinin toplum sorunları ile ilgilenen, bu sorunlara çözüm üreten, toplumda düzenin, dirliğin, birliğin, esenliğin, adalet anlayışının, iktisadi ve sosyal gelişme ve dayanışmanın sağlanmasına, geliştirilmesine yönelmiş tutum, davranış ve eylemleri “Milli Vicdan” – “Milli Vicdan Duygusu”nun sonucu olarak kabul edilir. Bu duygu olağanüstü durumlarda kişinin tüm çıkarlarını yok sayarak ve nefsini feda ederek toplumun varlığını koruma ve savunmasına kadar geniş bir alan üzerinde özverili davranış ve eylemlerini kapsar.
Milli Vicdan, kişinin bağlılık, aidiyet ve güvenlik ihtiyacını karşılar. Paylaşma ve dayanışma isteklerini gerçekleştirir ve yaygınlaştırır. Ailesiyle, çevresiyle, toplumu ve tüm insanlık dünyası ile ilişkilerini geliştirir, güçlendirir. Kendisini, kendisi ile barışık tutar.
Toplum Vicdanı, toplumun içinde bulunduğu durum ve şartlara, yaşadığı olaylara, kendisine yönelen tehdit, tehlike ve engellere karşı gösterdiği tepkilerin, davranış ve eylemlerin sonuçlarını topluca değerlendirme ve yargılama gücüdür. Kamuoyu gerçekte bu gücün hazırlanmasına yardımcı olur ve bu gücü yansıtır.
Toplumun Milli Vicdanı, toplumun olağanüstü şartlar ve olaylar karşısında milli varlığını, maddi ve manevi değerlerini korumak ve savunmak için ortaya koyduğu davranış ve eylemlerin sonuçları üzerinde bir değerlendirme ve bir yargıya varma duygusudur. Bu duygu, topluca (kollektif) bir gücü oluşturur. Taksimi mümkün değildir. Toplumun birlik ve beraberlik ihtiyacını karşılar. Nesilden nesile aktarılır.